تالاب آبی

علائم حیاتی یک زن

2011-08-13T23:23:00.005+04:30

رمان "علایم حیاتی یک زن"، رمانی است که این پتانسیل را دارد که منظرهای متفاوتی مورد نقد و بررسی قرار گیرد. و مخصوصاً با وجود سه زن نویسنده، سه شخصیت اصلی که زن هستند.

میترا، سروناز و ترلان می خواهند از گذشته کنده شوند. این زنان منفعل و خانه نشین نیستند. زنانی که خواهان استقلال مالی بودند و به آن رسیدند. زنانی از طبقه متوسط که مشکلات اقتصادی ندارند. ولی گره هایی در وجودشان دارند، چالش هایی درونی. اینکه کی هستند و در چه جایگاهی قرار گرفته اند.

به این ترتیب ذهن بیشتر به طرف نقد فمینیستی و هویت جنسی و زبان زنانه و غیره سوق می دهد. ولی تعادل این وضعیت با وجود یک مرد که در هر سه روایت حضور پررنگی دارد به هم می خورد.

و مشخص می شود که دکتر فرزان بهادری، این دکتر شوخ طبع با ظاهری شیک و آراسته، هم به اندازه زنان زخم خورده است. پسرکی است تنها و ترسوست که در پشت این ظاهر فریبنده خود را پنهان کرده است.

بنابراین با وجود دنیای زنانه، در واقع ما با انسان به طور کلی در گیر هستیم، چه مرد و چه زن همه با روحهایی آسیب دیده.

رمان "علایم حیاتی یک زن" سه بخش دارد که هر بخش از منظر یک راوی در واقع یک نویسنده روایت می شود. بخش اول به نام "میترا" دوم "سروناز" و بخش سوم "ترلان".

هر سه بخش الگوی یکسانی دارند یعنی:

بخشی از هر روایت مربوط به زندگی خصوصی و خانوادگی شخصیتهاست که خصوصیات درونی و زیرین آنها در زندگی خصوصیشان نمود پیدا کرده است. و بخشی از هر سه روایت در فضای مشترکی به نام بیمارستان رخ می دهد. زیرا هر سه شخصیت در بیمارستان کار می کنند.

رمان را من از منظر نقد فرهنگی بررسی می کنم و تمرکزم روی یکی از ارکان اصلی نقد فرهنگی یعنی بحث "هویت" در واقع مطالعات فرهنگی با بحثهای هویت گره خورده است.

هویت نامهایی است که ما به شکلهای متفاوت جایگاهمان در جهان می دهیم. و این که چگونه خود را درون روایتهای قرار می دهیم. روایتهایی که از قبل وجود داشته و ما را فرا می خواند تا نسبت به آن در جایگاه خود قرار بگیریم.

هویت درونی و ذاتی نیست. هویت و فردیت در درون گفتمان ساخته می شود، به دلیل ساخته شدن، ناپایدار است، چند پاره و موقت است. حتی ویژگیهای (هویت) جنسی هم جنبه ثابت ندارد.

جالب است که هر سه بخش با یک الگو یکسانی پیش رفته است. یعنی در ابتدا با شخصیتها آشنا می شویم. هر کدام تصویری از خود ارائه می دهند که همراه با ناخرسندی درونی است.

کنکاشهای و بحرانهای درونی شخصیتها ، هرچند که در اثر عوامل بیرونی آسیب دیده اند ولی این بحرانها بیرونی نشده و در لفافه است.

و بعد گفتگوی درونی دارند و این نوع گفتار درونی در واقع برای شناخت صورت می گیرید.

از طریق ارتباط با گذشته، سفری ذهنی و درونی، تغییر وتحولاتی در آنها صورت می گیرد درونی است و رمان رخداد محور نیست.

و با چهره ی جدیدی از آنها آشنا می شویم. شخصیتها در انتها زنانی نیستند که در ابتدا با آنها آشنا میشویم.

بخش اول "میترا" در حالی با میترا حمیدی 26 ساله مجرد، پرستار بخش کودکان،

آشنا می شویم که "کسالت و خستگی نود ساله" ای را احساس می کند. میگوید: «انگار هزار سال است که همین جور زنده ام. میروم سرکار و برمی گردم خانه... پاهایم از سرب است. پیش نمی روم.»

میترا با گذشته اش وارد گفتگو می شود. مرور او در گذشته ها به یاد آوردن خاطراتی است گلچین شده و هدفمند زیرا این نوع رابطه برقرار کردن برای یافتن و جستجوی هویت است.

"دختر خوب پنج ساله می شود. کنار در خانه ایستادهام. اتومبیل پدر از سر کوچه می پیچد.. "

در طی این سفر ذهنی به گذشته، متوجه می شویم که مادر میترا با پدرش بیست سال اختلاف سن داشته است. مادر هیچ وقت زن خانه دار و سربه زیری نبوده است. مدام دنبال خواسته ها و احساسات خودش بوده است

و به قول پدر " مادر نه به هواست و نه به زمین" تمام کارهای مادر را از زمانی که کودک بوده به یاد می آورد و درگیریهای که به خاطر روابطش و میهمانیها با پدر داشتند.

بعد از این کنکاشهای ذهنی است که میترا متوجه می شود که معضل او در زندگی مادر است و او باید از مادر جدا شود و زندگی مستقلی برای خود دست و پا کند.

زیرا مادر هنوز همان مادر است و از دست عشاق بیوفا داد و فریاد می کند.

از منظر هویت، مساله این است که مادر میترا هیچ زمان در جایگاهی که نام آن را پذیرفته قرار نگرفته است نه مادر و نه همسر.

یعنی رفتار مادر با مفاهیم همسر و مادر بودن در گفتمان فرهنگی ما همخوانی ندارد. هرچند که دور از ذهن و خیلی هم غیرعادی نیست ولی تابع گفتمان مسلط هم نیست.

اما میترا سعی کرده که نقش دختر بودن خانواده را ایفا کند. ولی این نقش دیگر خسته کننده و کسالت آور شده است. پس چرا او نقش خود را تغییر ندهد؟

در فرهنگ ما دختر و پسر تا پیش از ازدواج از خانواده جدا نمی شوند و زندگی مستقلی تشکیل نمی دهند. ولی حالا که میترا هم موقعیت مالی دارد و هم خسته است. تصمیم می گیرد که از مادر جدا شود.

پس از جدایی تصویری دیگری از میترا داریم. "حسی از سرخوشی و سبکی بدنم را می لرزاند" و از نگاه همکارانش هم میترا بسیار تغییر کرده، شادبتر، باانژی و حتی زیباتر شده است.

در خانه ی کسالت بار مادر مجبور بود به اثاث کهنه و گچبریهای زشت زل بزند. در خانه خودش همه چیز نو و زیباست و مهمتر آنکه وقتش مال خودش است. می تواند، استراحت کند، کتاب بخواند، فیلم نگاه کند...

بخش دوم ، سروناز مقیمی 42 ساله مجرد، سوپروایزر بخش جراحی

تصویری که از او داریم: زنی است امروزی، شیک پوش و اتو کشیده و همیشه آرایش کرده، مانیکور و پدیکور و ماساژ. با انواع و اقسام جراحیهای زیبایی، سعی کرده است به ظاهری ایده آلش دست پیدا کند.

خانم مقیمی داری دو هویت کاملاً متفاوت است. (و دو نام متفاوت هم دارد. در خانه صغرا و در محل کار سروناز)

طبق گفتمان سنتی خانواده اش، دختر در هر سن و شغلی باید تحت مراقبت و سرپرستی پدر یا برادر باشد حتی اگر برادر از او کوچکتر باشد. در نتیجه سروناز، یا همان صغرا باید مطیع باشد و حرف گوش کن.

اما در گفتمان محیط کار سلسله مراتب قدرت براساس تحصیلات، و جایگاهی که در بیمارستان دارند، تعیین می شود او از اقتدار کامل برخوردار است. سروناز و یا به قول دوستان ناناز بر اوضاع کاملاً تسلط دارد و مانند خانه مجبور نیست که به کسی باج بدهد.

اما سروناز هم خسته شده است. سرونازی که در هر دو هویت برای دیگران زندگی میکند و هر چه در توان دارد خرج می کند. با مرور گذشته سروناز متوجه می شود که آنچه او را به این نوع زندگی و از خودگذشتگی سوق داده است. مرگ برادر جواناش است. و بار مسئولیت تمام خانواده را به دوش گرفته است.

بحرانی که برای او پیش می آید همین گم کردن هویت خودش است.

نمیداند متعلق به کدام بخش است. " نمیداند همان دختر ترس خورده ای است که ساقهایش جلوی میثم می لرزید یا زنی که یک بیمارستان ازش حساب می برند."

سروناز احتیاج به آرامش دارد و سعی می کند از راه یوگا به این آرامش برسد ولی به آرامش نمی رسد با این توجیه که هاله اش حتما پاره شده است.

ولی با دیدن آقای مستوفی که پسرش به علت شکستگی استخوان پایش در بیمارستان بستری، احساس می کند در حضور این مرد خودش است و احساس آرامش می کند.

و پس از آن تصویری که از او داریم. این است که" عین عقرب... دلم براش میسوزد، پشت عقرب بزرگی قایم شده تا کسی بدبختی و تنهایی شو نبینه"

دیگران فکر می کنند که باطری خالی کرده. ولی حالا دیگر به کسی گیر نمی دهد.

به زیبای ظاهری که آنقدر برایش مهم بود، دیگر اهمیتی نمی دهد بدون آرایش به بیمارستان می رود. که به آرامشی که در حضور این مرد دارد، احتیاج دارد. ظاهری آراسته و جوانی که همیشه سعی کرده داشته باشد. در مقابل این حس آرامش رنگ می بازد.

بخش سوم، ترلان 30 ساله مجرد، پرستار بخش جراحی است.

ترلان هم کسل است و دلتنگ. احساس می کند که حتی خودش هم با خودش غریبه است. در محیط کار از نظر عاطفی خیلی به بیمارها نزدیک می شود و این برای او که بیماری قلبی دارد، خوب نیست.

و محیط خانه هم دلگیر است: "هرکس پشتِ درِ بسته اتاقی نشسته. حتم مادر کتاب می خواند و پدر پشت کامپیوتر کار می کند. هال خانه با پرده های آویخته انگار وسط عصر افتاده است، خانه بوی پاییز میدهد. چراغها را روشن می کنم، دلم می گیرد از این فضا... با صدایی بلند می گویم:

“سلام، من اومدم / پاسخی نمی شنوم، روی کاناپه هال می نشینم و رد نور بی رمقی را که از میان پرده ها به درون سرک میکشد دنبال می کنم، آن نور نیمه جان عصر پاییزی سایه ای می سازد بر دیوار روبرو... آن همه سکوت آزارم می دهد. کسی نمی آید و کلافه به اتاق برمیگردم... "

ترلان دوست پسری هم دارد که وضعیت اش با او هم بلاتکلیف است و نمی داند که چه جایگاهی در نزد کوشا دارد.

ترلان در رابطه با گذشته می خواهد چگونگی رسیدن به اکنویت خود را پیدا کند.

گذشته ای که مشخص می شود به خاطر یک سهل انگاری کودکانه ( در بازی خواهر کوچکترش را هل می دهد و او در استخر خالی میافتد و فلج می شود) خطایی که بیست سال است تاوان آن را دارد پس می دهد.

ولی با رضایت دادن جیران برای عمل جراحی و موفقیت آمیز بودن جراحی، زندگی جدیدی آغاز می شود. دیگر خانه، خانه ی دل مرده و تاریک نیست.

"خوب خوابیده ام، سبک و فرز از تخت پایین می پرم بیهیچ کش و قوس یا از این دنده به آن دنده شدنهای اول صبح. پرده را کنار می زنم..." " از در که بیرون می آییم و باد موهای روی پیشانی ام را به بازی میگیرد احساس خوبی می کنم، سبک و سرخوشم... "

ترلان موقعیت خود را نیز با کوشا مشخص می کند.

کوشا مردی زندگی او نیست. شاید لغزش کودکی باعث نزدیک شدن ترلان به کوشا شده بود. پسر همسایه که شادی و سرخوشی اش برای ترلان لازم بود که آن روزهای تنهایی را سپری کند ولی حالا او " تکیه به صندلی می دهد و به کوشا نگاه می کند می گوید: " خودم را بسیار دور و متفاوت نسبت به او حس می کنم."

روایت دکتر بهادری 37 یا 38 ساله و جراح عمومی است.

که از لابه لای سه بخش متوجه می شویم. او هم روح اش آسیب دیده است. و چهره ای که از او در انتها داریم این است که او آسیب بیشتری می بیند. زیرا دستهاش می لرزد و نمی تواند جراحی کند

بیمارستان نقطه تلاقی این سه شخصیت است که ما با آنها در محیط کار آشنا می شویم . برخوردها و کنش و واکنشهای آنها نسبت به هم و دیگران در این جا به نمایش درمی آید.

بیمارستان در واقع آینه ای از جامعه است. جامعهای کوچک شده و بسته تر که که آسیبهای اجتماعی و خانوادگی را به شکل عریان تری در معرض نمایش می گذارد

در بیمارستان زندگی انسانها را به شکلی عریان تر و واضحتر بازنمایی می کند.

شما با هر موقعیت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی "بیمار" محسوب می شوید.

بیماری که نه تنها از نظر فیزیکی، بدن ما در اختیار آنهاست، بلکه وضعیتهایی که در حالت عادی پنهان است، برملا و در معرض نگاه دیگران قرار می گیرد. کودک آزاری،کودکی را با طحال پاره شده به بیمارستان آوردند که مورد ضرب و شتم ناپدری اش قرار گرفته است ولی مادر بچه سعی در پنهان کردن ماجرا دارد.

پاره شدن طحال پسربچه ای باعث برملا شدن رابطه مادری و ناپدری.

دختر و پسر افغانی که هویتشان تکه کاغذی است که نبودش، باعث بیهویت بودن و در نتیجه تشکیل نشدن پرونده پزشکی شان است و این که اصولا بیمارستان اجازه ندارد که به این گونه افراد کمک کند.

هویت استاد دانشگاه در تدریس و داشتن دانشجو است و حال که بازنشسته شده است در واقع مرده است و خودش خواستار مرگ است.

و چون مشکلات آن به شکل اساسی حل نمی شود ( سهل انگار پرستاری و افتادن نوزاد از دستش/ خالی بودن کپسول اکسیژن در اتاق عمل که منجر به فوت بیمار می شود/ دزدیده شدن پنج مورفین/ )و بیشتر به شکل سرهم کردن و موقتی به آن پرداخته شده است که در انتها هم بیمارستان آتش می گیرد که می توان آتش گرفتن بیمارستان را نمادین فرض کرد که نشانگر سهل انگاری و حل نکردن بنیادین معضلات است.

همان طور که گفته شد شخصیتهای اصلی رمان در یک بیمارستان کار می کنند

و قاعداً برای باورپذیر بودن و ساختن فضای داستان می بایست بیمارها و چرایی مراجعه آنها به بیمارستان را داشته باشیم. و این افراد در مقابلِ روایت شخصیتهای اصلی، خرده روایتهایی هستند که طبق نقد فرهنگی یا نگاه پست مدرنیستی در حاشیه قرار دارند.

و می توان روایتهای آنها را بیرون کشید و برجسته کرد.

یعنی لنگر معنایی رمان را به روی آنها قرار داد و در اصطلاح از حاشیه به متن آورد.

یعنی به جای مثلا پرداختن به میترا به فریبا، زنِ کردی که "ردیف موسیقی" آموزش می داد،

در اثر تصادف حافظه ی خود را از دست داده است. و انگار بعد از عمل می تواند شوهرش را بشناسد ولی بروز نمی دهد و بدون خبر از بیمارستان می رود. به کجا؟ معلوم نیست.

یا به جای پرداختن به خانم سروناز مقیمی توجه را به سوی حیات دختر افغانی جلب کرد که خانواده اش او را به مردی که پول بیشتری پرداخته است، فروخته اند.

این دختر و پسر افغانی که هیچ جایگاه اجتماعی و انسانی نه در برابر سنت خودشان دارند و نه در برابر قانون مهاجرت ایران. چون فرار کردن از نظر سنت خودشان مستحق مرگ هستند و تا حد مرگ کتک می خوردند و بالاخره

یکیشان می میرد و بیمارستان مسئولیت قبول نمی کند چون مهاجر غیرقانونی هستند.

یا به جای پرداختن به ترلان، داستان مونا، دختری را برجسته کرد که مجبور بوده، شبها بیدار باشد تا از پدر بیمارش که مبتلا به خوابگردی بوده مراقبت کند.

یا از جیران صحبت کرد که مدت بیست سال در اتاق به دور از کودکان و نوجوانان همسن و سالش رشد کرده و از پشت پنجره شاهد بزرگ شدن خواهر و پسر همسایه بوده است.

اصطلاحات پزشکی / پایان داستان با آتش گرفتن بیمارستان/ تشبیهات

کارکرد زبانی دو سر طیف از منطقی به شاعرانه و بخش میانی که نه به منطقی بودن بخش اول و نه به شاعرانگی بخش سوم است.

در هر سه بخش زبان منطبق بر شخصیتهاست.

واسازی هویت جنسیِ فیلمtootsie

2008-07-05T07:28:00.005+04:30

مرد، حتي با ساز و برگهاي زنانه، همچنان مرد است
در ابتداي فيلم با مايکل و موقعيت او آشنا ميشويم. او بازيگري است شکست خورده که سعي ميکند، خودش را سربلند نشان بدهد. او نه تنها در سن چهل سالگي به شهرت نرسيده، حتي در نقشهاي کوچک و بزرگي هم که تست ميدهد، پذيرفته نميشود و زندگي خصوصي مناسبي هم ندارد. حدود شش سال است که با دختربازيگري آشناست، بدون آنکه اين آشنايي به عشق بيانجامد. اما مايکل عملي انجام ميدهد که منجر به موفقيت او در زمينه هنري و زندگي خصوصياش ميشود. آنچه باعث تغيير وضعيت مايکل ميشود؛ تغييري است که او در "موقعيت" خود ايجاد ميکند. او در ظاهر جنسيت خود را تغيير داده و با ظاهري زنانه وارد عرصه بازيگري ميشود. اين تغييرِ موقعيتِ جنسيتي مباحثي را مطرح ميکند، منجمله علت موفقيت او در موقعيت زنانه و مقايسه رفتار و واکنشهاي او با زنهاي اطرافش.
به نظر من علت موفقيت مايکل يا به عبارتي خانم دوروتي در مرد بودن اوست. هر چند، ظاهراً مايکل در قالب زنانه، ساختگي بودن هويت جنسي را برملا ميکند. ولي در واقع او بر کليشههاي جنسيتي صحه ميگذارد.
در جايي که کارگردان خانم دورتي را به خاطر فيزيک ظاهرياش رد ميکند؛ موقعيتي که دقيقاً دوست دختر مايکل هم در آن قرار گرفته بود، ولي او با چشماني گريان از پيش کارگردان ميآيد و ميخواهد به خانه برود و حتي بازيگري را کنار بگذارد. اما خانم دوروتي نه تنها گريه نميکند، بلکه دست به عمل خشونت آميزي ميزند. يا وقتي مردي، حق تقدم را براي سوار شدن تاکسي رعايت نميکند، خانم دورتي با قدرت مرد را از ماشين بيرون کشيده و کيف او را به بيرون پرتاب ميکند. يا دوروتي در مقابل کارگردان که او را توتسی خطاب ميکند شديداً اعتراض ميکند که او دوروتي است نه ملوسک و عروسک و... خانم دورتي در واقع دست به کارهايي ميزند که زنهاي اطراف او انجام نميدهند. علت اين که چرا زنها اين کارها را انجام نميدهند و دوروتي انجام ميدهد، اين است که آنها واقعاً زن هستند ولي دوروتي مرد است و رفتارها و واکنشهاي مردانهاي از خود نشان ميدهد. زيرا هويت مردانه و زنانه در دو حوزهي گفتماني کاملاً متفاوت شکل ميگيرد.
گفتمان مردانه، شبکهاي است که، از نشانهها و ويژگيهاي مردانه تشکيل شده و محور معنايي آن قدرت و خشونت است و تمام ويژگيهاي مردانه با اين محور پيوند خورده و معنا پيدا ميکند. گفتمان زنانه، شبکهاي است که از نشانهها و ويژگيهاي زنانه تشکيل شده است و محور معنايي آن حول محور ظرافت و اطاعت شکل گرفته است و تمامي ويژگيهاي زنانه حول همين محور معنا پيدا ميکند.
حالا با توجه با اين دو حوزهي متفاوت که محور معنايي آنها ساختگي است؛ ولي چنان با هويت زن و مرد پيوند خورده است که با ذات آنها يکي انگاشته ميشود. ميتوانيم علت موفقيت مايکل را دريابيم. در جايي که کارگردان به دليل فيزيکي، دوروتي را رد ميکند. مايکل اعتراض ميکند و کارگردان صميمانه دست روي شانهي او ميگذارد و با بيان اين که او به قدر کافي تهديدآميز نيست ميخواهد او را راهي کند. معناي ضمني جمله کارگردان در گفتمان زنانه به نوعي تمجيد از دورتي است که رفتار تهديد آميز و خشني ندارد. ولي از آنجا که خانم دورتي زن نيست و مفهوم ظرافت براي او معنايي ندارد. و تهديدآميز نبودن نوعي توهين است بنابر اين، عکس العمل خشونت آميزي که در گفتمان مردانه جاي دارد از خود نشان ميدهد تا تهديدآميز بودن خود را اثبات کند. در بيرون کشيدن مرد از تاکسي هم، دورتي مردانه برخورد ميکند چرا که در گفتمان مردانه اطاعت و سکوت معنا ندارد و از موضع قدرت، شديداً با مرد خاطي برخورد ميکند. پس فيلم، بر خلاف ظاهرش کاملاً کليشههاي جنسيتي را تأييد ميکند که در آن روابط مرد براساس قدرت است و زن براساس اطاعت.

نقد فرهنگی

2008-06-02T19:08:00.002+04:30

.خوانشی فرهنگی از داستان "هدیه" نوشته ی حسین نیازی ا ین داستان را می توانید در کتابخانه خوابگرد بخوانید

در داستان "هديه"، اعضاي شش نفرهي خانوادهاي گردهم آمدهاند. مادر خانواده ليستي از اجناسي که بايد براي هر نفر خريداري شود، تهيه کرده تا همه بنا به وضعيت مالي خود براي خريد آنها کمک کنند. رفتار اين خانواده از دو بُعد قابل توجه است. اول اين که اعضاي خانواده با وجود استقلال نسبي مالي که دارند سعي نميکنند به تنهايي مشکلات مادي خود را برطرف کنند، بلکه با کمک کردن به هم در يک کنش جمعي شرکت ميکنند. دوم آنکه، کالاهاي مورد نياز هر يک از آنها کاملاً جنبه مصرفي و کاربردي دارد، حتي گلدان شيشهاي تزئيني، براي وقتي است که اگر حرفي براي گفتن نداشتن به آن نگاه کنند.
رفتار اين خانواده و نوع زندگيشان نشان ميدهد که در جامعهاي زندگي ميکنند که نه کاملا سنتي است و نه مدرنيته. زيرا کنش جمعي در شکل سنتي آن شامل همهي اقوام و آشنايان و همسايگان ميشود در حالي که کنش جمعي، در اينجا محدود به خانواده است و اقوام و آشنايان، غير هستند و بايد در قبال آنها حريم خصوصيشان را حفظ کنند. به همين دليل "مريم ايستاد کنار در ورودي و حواسش بود در يک باره باز نشود". و همه نگران بودند که کسي از ماجراي خواستگاري روز جمعه مطلع نشود. و يا تهيه کالاهاي ضروري از ويژگيهاي جامعه سنتي است. اما اُپن کردن آشپزخانه، نشانهي مدرنيته است.

روابط عاطفي ميان افراد خانواده نيز در اين داستان از اهميت برخوردار است هر چهار فرزند خانواده در مرحلهي جواني هستند. ولي روابط عاطفي و نوع برخورد پدر با آنها همچون کودکان است. اين امر باعث وابستگي شديد فرزندان ميشود، به طوري که حتي در سنين بالا هم نيازمند و وابسته هستند. ريشهي اين نوع وابسته شدن و وابسته کردن را ميتوانيم در نظام اقتصادي و فرهنگ جامعه جستجو کنيم. وابسته شدن مرتبط با نظام اقتصادي است. در نظام اقتصادي سرمايهداريِ وابسته، برخلاف سرمايهداريِ صنعتي که جامعه توليد کننده است و جايگاه افراد مشخص و مستقل از يکديگر تعريف شده است، در سرمايهداري وابسته، جامعه مصرف کننده است و خود به خود همه به هم وابسته هستند و استقلال ندارند. پس سرمايهداري وابسته و نظام اقتصادي ناشي از آن در نظام خانواده هم نمود پيدا ميکند.
وابسته کردن فرزندان، جنبه فرهنگي دارد. سالهاست که رسانهها، از زواياي مختلف فرهنگ غرب را با شرق ميسنجند. و در اين ميان داشتن روابط عاطفي مستحکم و عشق به خانواده را در فرهنگ شرق ميستايند و فرهنگ غرب را به دليل نداشتن روابط عاطفي و عشق به خانواده نکوهش ميکنند. چرا که فرزندانشان به محض رسيدن به سن قانوني از آنها جدا ميشوند و در ايام پيري هم از آنها مراقبت نميکنند و بايد به خانهي سالمندان بروند. در فرهنگ ما هميشه عشق به خانواده و وابستگي وجود داشته است ولي با اين تبليغات، فرهنگ جديدي به وجود آمده است که پدر و مادرها، ناخودآگاه، از ترس تنها ماندن در ايام پيري، بيش از حد به فرزندان خود توجه ميکنند و آنها را مورد حمايت خود قرار ميدهند به طوري که حتي جوانها، رغبتي به خارج شدن از خانه و مستقل شدن ندارند.

در اين داستان، نظام خانواده، پدرسالاري و پدر در رأس خانواده قرار گرفته است و به همين دليل در ابتدا ليست نيازهاي پدر خوانده ميشود و بعد با رعايت سلسله مراتب ليست فرزندان. در اين داستان نقش مادر به وسيله نظام پدرسالاري تعريف ميشود. در اين نظام مادر، کارکُشته است و همچون سکاندار ماهري، سکان زندگي را ميچرخاند و پدر هم چون ناخداي کشتي نظارهگر است و "چاي بعد از سيگارش را ميکشد" و تذکرهاي لازم را ميدهد. در اين نظام، مادر مهربان و از خودگذشته است. او ليستي از نيازهاي شوهر و فرزندانشان تهيه کرده و براي خريد هر يک از آنها برنامهريزي ميکند ولي براي خودش چيزي در نظر نگرفته و کسي هم به اين نکته توجه نميکند که نيازهاي او چيست. زيرا مادر موجودي بينياز تعريف شده است.

نشانه شناسی فرهنگی

2008-04-29T23:11:00.012+04:30

آگهي تبليغاتي صابون سيو
در آگهي تبليغي سيو، نام تجاري «سيو» به عنوان دال، در بالاترين بخش آگهي قرار گرفته است. معناي صريح صابون پاککنندگي و به همراه آن سلامت و بهداشت است. اما در اين تصوير، در ذيل نام تجاري کالا، نوشته شده است «به لطافت... » که به وسيله اين ايماژ مفهوم ديگري از دالِ سيو ساخته ميشود. نوع فونتي هم که براي نوشتن اين ايماژ به کار رفته، لطافت و نرمي را القا ميکند. پس در اين تبليغ «سيو» به عنوان دال و «به لطافت... » مدلول آن است.
وجود سه نقطه در اين ايماژ اهميت دارد. اين سه نقطه ارزش قائل شدن براي مخاطب و آزاد گذاشتن اوست که با توجه به انباشت خاطرات و تجربيات خود واژهاي را براي کامل شدن اين ايماژ به کار ببرد. اين امر باعث ميشود خريدار احساس نزديکي و شخصيتري با کالا پيدا کند. ولي بلافاصله با تصويري که در ذيل اين ايماژ قرار گرفته است، معناهايي ساخته ميشود که به وجود آورندهي گفتمان سياسي و فرهنگي است. گفتمان سياسي از اين جهت که اين تصوير، چشم مردي است که از پشت کادري که با انگشتانِِ خود ساخته، به مخاطب نگاه ميکند و نگاه او نگاهِ عاشقانهاي است. بنابر اين آزادي و حق انتخابي که در ايماژ «به لطافت... » وجود داشت، سلب و مقتدرانه واژه عشق جايگزين سه نقطه ميشود. از طرفي ميزان سنجش لطافت و زيبايي که امري فرهنگي است، در اين آگهي در قالب گفتمان مردسالارانه شکل ميگيرد. معناي صريح تصوير، نشانه جنسيتي دارد. نگاه خيره و عاشقانه مرد، جنس مخالف را مورد خطاب قرار ميدهد و معناي ضمني آن، ساختن هويت جنسي براي زنها و طبيعي جلوه دادن آن است که زنها بايد به دنبال «حفظ زيبايي، لطافت، طراوت و جواني پوست... » خود باشند تا مورد توجه مردها قرار بگيرند.
در اين تصوير براي القا عشق و ارجحيت دادن به آن از رمزگان فني استفاده شده است. مانند مورب بودن تصوير، مرکزيت داشتن آن، سياه و سفيد بودن، نورپردازي و... که هر يک از اين موارد بحث مفصلي را ميطلبد.
در بخش پايين آگهي چند نوع صابون سيو و در پشت هر يک از آنها مواد طبيعي مانند، انگور، عسل، زيتون و شير قرار دارد. با رمزگشايي از اين بخش درمييابيم که اين تبليغ نشان ميدهد که صابون سيو نه از مواد شيميايي بلکه با استفاده از مواد طبيعي ساخته شده است. زيرا مواد طبيعي خالصتر و به طبيعت نزديکتر است و از اين همين طريق صابون سيو برتري و تفاوت خود را نسبت به کالاهاي مشابه ديگر نشان ميدهد.
در پايينترين قسمت آگهي ايماژ شرکت پاکسان نوشته شده است: «پاکسان به سلامت خانواده ميانديشد » و در ذيل آن با فونتي کوچکتر نوشته شده: « عرضه در کليه فروشگاههاي زنجيرهاي (شهروند، رفاه، سپه، اتکا و...) و کليه فروشگاههاي معتبر» اين نوشته نيز حاوي پيام است. اولاً، تعدد فروشگاهها، گوياي آن است که اين کالا به سهولت قابل تهيه است. ثانياً انواع فروشگاههاي زنجيرهاي نشانگر آن است که هر چند صابون سيو تقريباً کالاي لوکسي محسوب میشود. ولي خريد آن براي اقشار مختلف مردم امکان پذير است. زيرا طبقهي اجتماعيِ خريداران هر يک از فروشگاههاي زنجيرهاي تا حدي مشخص است. يعني خريداران فروشگاههاي سپه و اتکا معمولاً کارمندان دولت هستند. خريداران فروشگاههاي رفاه معمولاً از طبقه کارگران و خريداران فروشگاههاي شهروند معمولاً از طبقه مرفه جامعه هستند.
با تحليل نشانه شناختي هر يک از عناصر تشکيل دهندهي آگهي، در مييابيم که اين آگهي مانند يک متن فرهنگي است و گفتمان فرهنگي خود را نشان ميدهد مانند، بحث مردسالاري، بيان الگوي هويت جنسي، اقتدار. در اين ساختار فرهنگي مشخص ميشود که چگونه کالايي را به عنوان اين که از مواد طبيعي تشکيل شده است به فروش ميرسانند.

شب های چهارشنبه / آذردخت بهرامی

2008-01-19T19:23:00.000+03:30

مثلثِ عشقی که ميتواند دو ضلع داشته باشد
در اين داستان با يک نوشته روبهروييم. نامهاي که زني به معشوقِ خيالي و يا واقعي شوهرش نوشته است. خيالي از آن جهت که نشانهي صريح و روشني دال بر خيانت شوهر وجود ندارد. زن تنها از احساس خود نوشته: « نام آن تابلو را "خيانت" گذاشتهام. چون هر بار که احساس کردهام شوهرم به من خيانت کرده يکي از آنها را شکستهام» « فردا اگر احساسم حکم کند، ناچارم برخلاف ميلم تابلو جديدي را شروع کنم.» و واقعي به اين دليل که به هر حال آنها انسانهاي مدرن و شهرنشيني هستند که پيچيدهگيهاي ذهنيشان، به راحتي قابل کد گذاري و رمزگشايي نيست. پس متن قطعيت ندارد.
ذهن من به عنوان خواننده بيشتر درگير خيالي بودن اين رابطه شد. چرا که در ضمير ناخودآگاه اکثر زنها، ترس از دست دادن وجود دارد. اکثر آدمها مخصوصاً زنها وقتي عاشق ميشوند، احساس خوشبختي آنها به مانند دست يافتن به "امر واقع" است. اما ارمغان اين خوشبختي، اضطراب و ترس از دست دادن است. آنچنانکه که در ذهن زن قصهي ما هم وجود دارد. اين ترس در طول چهارده سال زندگي مشترک او با شوهرش به دو صورت بروز کرده است. يکي به شکل کابوسهاي وحشتناکي که هفتهاي سه چهار شب ميبيند که شوهرش را از دست داده و زندگي برايش تمام شده است و ديگري به شکل معشوقهها يا دشمنهاي فرضي که ميخواهند شوهرش را بگيرند. به اين دليل فرضي که زن به طور مشخص از دو مورد خيانت صحبت ميکند. يکي همکارحروفچينِ شوهر که بعد اعتراف ميکند، در مورد او اشتباه کرده و « فقط يک سوءتفاهم بود و بس» و ديگري هم مخاطب نامه است که به او ميگويد: «تا به حال مدرکي عليه شما پيدا نکردهام.» همين ترسِ پوشيده و پنهان باعث شده که زن نگاه بدبينانهاي نسبت به شوهر و زندگياش داشته باشد! از سر همين بدبيني نامهاي خطاب به معشوقِ شوهرش نوشته است که ميتواند مخاطب آن شوهرش هم باشد. زيرا زن، نامه را لاي آلبومي ميگذارد که ميداند که وقتي شوهرش دلتنگ ميشود، سراغ آن آلبوم مشترک ميرود و سراسر نامه هم خاطرات شفاهي مشترک است.
نويسندهي نامه در ميان زن پيشامدرن و مدرن سرگردان است. به همين دليل هويت جنسي مشخص و تعريف شدهاي ندارد. او از يک طرف زن ساکت و منفعل ديروز نيست و خواهان حق "شراکت و برابري" است و در ظاهر ميخواهد کليشههاي هويت جنسي را تکذيب کند و ميگويد: "چه کسي گفته زن بايد اول از در عبور کند؟" و آن را اختراع مردها ميداند تا "بزرگي و منش خودشان" را به رخ بکشند. ولي اين زن نميتواند تکليف تنشها و درگيريهاي ذهني خود را حل کند و همان واکنش زن سنتي را نشان ميدهد که مقهور جو مردسالارانه، مجبور بود در خفا به جنگ رقيب برود و او را گوشمالي بدهد. اين زن هم به جنگ رقيب ميرود اما به جاي پرخاش و بد و بيراه، با يک استراتژي زيرکانه زيرپاي رقيب را خالي ميکند. زيرا ايدئولوژي به هر فردي القا ميکند که تافتهي جدا بافته است و جهان بر مدار او ميگردد. ولي نويسندهي نامه، ذهنيت تک بودن معشوق را در هم ميشکند و او را تا مقام دست چندمي پايين ميآورد.
وقتي زن، از لابهلاي به قول خودش "لاس ادبي" به دنبال پيچش موي رقيب ميگشت. به ياد جنگل واژگون افتادم که دقيقاً زني به همين شيوه شوهر "کورين" را از دست او در آورد. کورين با امر واقعي و خيانت آشکار مواجه شد. اما زن داستان ما همچنان درگير دنياي ذهني و تابع احساساتش است. دلايلي که زن مبني بر رابطه داشتن شوهرش با مخاطب نامه ارائه ميدهد، اتفاقاً کاملا ضد دليل است. زيرا او خطاب به معشوق ميگويد که شما نميتوانيد در محل کار از ديدن هم لذت ببريد زيرا "بچههاي ارتباطات منتظرند يک مورچه به سوسکي آلماني نگاه چپ کند" از طرفي ساعت آمدن شوهر هم به خانه مشخص است و جالب است که ايراد، نه دير آمدن شوهر بلکه زود آمدن اوست.
مرکز اين داستان، هويت نويسندهي نامه است که رفته رفته اصل قرار ميگيرد و همه چيز براساس هويت او تعريف ميشود. همان طور که خودش هم ميگويد بعد از اين همه جا حضور او ديده خواهد شده: در گل ميخِ پرده، قلکِ سفالي، تابلو خيانت، آلبومها، موقع خوردن شام... همچنين تصوير و هويت او ذهن خواننده را هم اشغال ميکند.

شخصیت جلوتر از متن

2007-12-08T19:17:00.001+03:30

مدتها پیش نقدی بر داستان «عاشقیت در پاورقی» نوشته بودم. از آنجا که داستان در دسترس نبود ، نقد را کنار گذاشتم تا آنکه دیدم داستان در کتابخانه خوابگرد گذاشته شده است پس بی راه نیست اگر من هم نقد را در اینجا بگذارم.

در هم آمیختگی زبان و باورهای بومی

2007-07-18T14:56:00.000+03:30

اگر از خواندن داستانی احساس کنی که اثری متفاوت را خواندهای، ذهنت با اثر وارد گفتگو میشود تا علت تفاوت را البته فارغ از ارزشگذاری بیابی. این مطلب هم حاصل گفتگوی ذهنی من است با مجموعه داستان لکههای گل که چکیدهای از آن در روزنامه شرق چاپ شده است. برای خواندن کامل مطلب میتوانید اینجا کلیک کنید.

بابا این جا خانه من است

2007-06-27T22:40:00.000+03:30

بابا این جا خانه من است، چرا نباید بتوانم وارد آن بشوم.

الان که دارم این مطلب را می نویسم ساعت یازده و چهل دقیقه شب است. از صبح حدود ساعت هفت تو اینترنت هستم بلکه راهی پیدا

کنم که بتوانم وارد وبلاگم بشوم. واقعاً خیلی دردناک است که یک باره ببینی صفحه خصوصیی که احساس می کردی تنها متعلق به خودت است، بسته شده و ورودش برای خودت هم مقدور نیست. واقعاً زبان و دستم از بیان احساسی که دارم عاجز است. هیچ فیلتر شکنی هم کارساز نبود و تنها شانسی که آوردم با پشتک و وارو زدن و از سایت های دیگر توانستم وارد وبلاگم بشوم و این یادداشت را بنویسم شاید دیگر نتوانم به وبلاگم دسترسی پیدا کنم .

شبح، فال قهوه، مرکز خرید

2007-06-22T16:32:00.000+03:30

شبی از شبهای زمستان، یک دفعه دیابت مادرم کار دستش داد و پلک یکی از چشمهایش افتادگی پیدا کرد. دکتر آشنایی پیدا کردم که «با تعیین وقت قبلی » نباشد. مطب در بلوار کشاورز بود. بعد ازپشت سر گذاشتن چند ساعت دلهرهآور، دکتر امیدوارمان کرد که این مساله تا چند هفته دیگر برطرف میشود. با مادرم آمدیم طبقهی پایین، قرار شد مادرم همان جا بنشیند تا من بروم سر چهارراه و داروهایش را بگیرم و برگردم. چند قدم که از ساختمان پزشکان دور شدم، دیگر خبری از نئونهای نورانی نبود. تاریکی بود و تاریکی، تا فاصلهای دورتر که روشنایی چراغهای سینما، در پیادهرو پاشیده شده بود. قدمهایم را تندتر کردم تا زودتر به روشنایی برسم. ولی یکباره شبحی از تاریکی به طرفم هجوم آورد. جیغ کوتاه و خفهای کشیدم. دیدم زنی درشت اندام، کارت ویزیتی را به طرفم گرفته است. در حالت بهت، ناباورانه به کاغذ و بعد به صورتش نگاه کردم. گفت: فال قهوه میگیرم. گفتم: لعنت بر...
چند شب پیش با دخترم در یکی از مراکز خرید، بازو به بازو قدم میزدیم. با دیدن کالاهای الوان در پرتو نورپردازیهایی که چشم را مسحور و عقل را ضایع میکند، داشتم به جایگاه مراکز خرید در آثار پست مدرنیستها فکر میکردم که یکباره دخترم جیغ کوتاه و خفهای کشید و بازویم را سخت فشار داد. زنی کارت ویزیتی به طرف او گرفته بود. در حالت بهت به دخترم و به زن نگاه کردم. زن گفت: فال ورق «با تعیین وقت قبلی». تا آمدم بگویم لعنت بر... که زن در میان جمعیت گم شده بود.

نظریه های بازی

2007-06-15T00:38:00.000+03:30

شاید برایتان جالب باشد «بازی» که در سالهای اخیر با مباحث پست مدرن و آرا ویتگنشتاین با آن آشنا شدهایم، قدمتی به طول تاریخ فلسفه دارد. دیدگاه اولیه در مورد بازی شامل مسابقات ورزشی، پیکارهای و نبردها میشد و بعد از آن متفکران پیشا سقراطی «بازی» را بر پایهی رقابت انسان با نیروهای آسمانی میدانستند. افلاطون بازی را در مقایسه با مسابقه کنشی یکسره بیساختار میدانست. عقیده او تا قرن هجدهم بیرقیب ماند تا آنکه کانت، شیلر و نیچه «بازی» را فینفسه سودمند دانستند.

به نظرم رمان «بازی آخر بانو» پتانسیل خوبی است برای بررسی بعضی از نظریههای بازی که بالقوه در داستان وجود دارد. نه آنچه بالفعل درآمده است مانند بازی فرمی و بازی بانو که هر دو تنها معنا را به سوی عدم قطعیت سوق میدهند. بلکه این رمان به عنوان ماده خامی است که میتوانیم بعضی از نظریههای بازی را در آن پیاده کرده و به درک بهتری از نظریه بازی و همین طور رمان برسیم.
مطلبی با عنوان «نظریههای بازی در رمان بازی آخر بانو» نوشتم که در روزنامه اعتماد چاپ شد و در سایت ققنوس نیز گذاشته شده است. اگر تمایل داشتید مطلب را بخوانید هم میتوانید به سایت ققنوس بخش اول و بخش دوم مراجعه کنید و هم برای سهولت کار آن را در اینجا بخوانید.

منبع مورد استفاده دانش نامهی نظریههای ادبی معاصر، ایرنا ریما مکاریک، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، انتشارات اگه.

یاد گلشیری

2007-06-10T23:43:00.000+03:30

به مناسبت سال روز نبودن گلشیری در میانمان چه میتوانم بگویم جز آنکه اولین و آخرین دیدارم را با او به یاد بیاورم که در یک روز اتفاق افتاد. آمده بود تا در نمایشگاه بیناللملی کتاب، داستان بخواند. با دیدنش، چنان به وجد آمدم که به قول معروف سر از پا نمیشناختم. وقتی به او معرفی شدم، از روی صندلی نیم خیز شد و با لبخند گفت، ببخشید که اجازه ندارم با شما دست بدهم.
دست! دست! دست دادن! دریغ از آنکه دوست داشتم بر شانههایش بوسه بزنم که خاک گرفته وادی ادبیات بود.

کافی است کتاب داستانی در دست بگیری تا حضورش را در کنارت احساس کنی. وقتی قوۀ منطقات به دنبال کالبد شکافی داستان به کار میافتد، میبینیاش که روبهرویت چمباتمه روی صندلی نشسته و نگاهت میکند، نگاهی آنچنان عمیق که فکر میکنی بیشتر از خودت میداند کیستی و چیستی!

میگویند که دوره «روایتهای کلان» گذشته است. اگر راهی جز پذیرش این گزاره، که خود روایت کلانی است نداشته باشیم، به باور من گلشیری آخرین «روایت کلان» ادبیات ما بود.

نفر بعدی کیست؟

2007-06-05T10:57:00.000+03:30

بعد از میرصادقی، گلشیری، زراعتی و پاینده، نام چه کسی در لیست وقفی پور نوشته شده است؟
اگر شما هم مثل من علاقمند به قلم و تفکر وقفی پور باشید حتماً این روزها مطالب او را در روزنامه شرق دنبال میکنید. مطالبی که وقفی پور طی سالها در مجلات «وزین» چاپ کرده است همیشه ارزشهای خاصی داشته و نشان داده که این آدم اهل تفکر است و میتواند بدون آنکه از روی دست دیگری رونویسی کند چیزی از خودش ارائه کند و در عرصه داستان نویسی هم میتواند پیشرو باشد همان طور که شاهد بودیم و خواهیم بود. ( در این جا پرانتزی باز کنم در مورد دَه مرده ایشان که با توضیحات دکتر پاینده بود که این کتاب برای من جایگاه در خور توجهی پیدا کرد و همچنین ایشان در یکی از جلسات کتاب ماه از میان کتابهای نوشته شده به سبک و سیاق پسامدرنیسم، تنها این کتاب را واجد عناصری دانستند که میتوان در گروه ادبیات پسامدرن جای داد. حال در کتاب نقد ادبی و دموکراسی چه اتفاقی افتاده است نمیدانم!)
اگر باور به deconstruction داریم که میتواند تنوع معنایی ایجاد و حوزه معنایی را وسیعتر کند، من هم به سهم خودم به عنوان دوستدار و علاقمند به داستان و نقد ادبی میخواهم منظر دیگر را بگشایم تا شاید معنای دیگری ایجاد شود. مسأله از نظر من این است که، چه اتفاقی افتاده است که وقفی پور داستان نویس، متفکر و مترجم، روزنامه نویس شده است؟
این درست است که در سنت ما مرسوم بوده و هست که اگر میخواهی در زیرگذر اسم و رسمی پیدا کنی باید یک راست بروی بزنی در گوش بزرگتر محل تا حساب کار دست همه بیاید که شما هم وارد جرگه شدهاید. اما وقفی پور که احتیاجی به این بزرگ نمایی ندارد چون در طی این سالها جایگاه خودش را تثبیت کرده است.
این درست است که انسان تمایل دارد همیشه و در همه حال برای احاطه پیدا کردن بر پدیدهها و متنها دست به گشتالت بزند. اما آیا این درست است که این روش را در مورد یک نویسنده با تمام ابعاد و پیچیدگی هایش به کار ببریم و مثلاً، نسخهای بپیچیم مبنی بر این که میرصادقی تنها استاد داستان بوده و بس. و این نکته را نیز در نظر داشته باشیم که در مملکت ما نویسندگان دیگری هم هستند که در عرصه ادبیات کار میکنند. آیا فضای ادبی ما گنجایش این را دارد که به آنها هم پرداخته شود و در یک جمله ساده نسخهشان را پیچید؟

این درست است که نقد راهی برای تعالی و پیشرفت مهیا میکند. اما باید ببینیم در کجا وچگونه این امر صورت میگیرد. عرصه روزنامه به دلیل جنس کار ژورنالیستی، عرصه این گونه جولان دادن نیست. چرا که جنبهای از کار روزنامه ایجاد جار و جنجال و جریان سازی است که شاید به قول خود وقفی پور در مقوله «بازاریابی» بگنجد. مثلا وقفی پور نقدی بر آثار سیامک گلشیری نوشته است. خوب قائله به همین جا ختم نمیشود. در واقع این مقاله آغاز یک بازی است و حرکت بعدی از طرف بازیکنان ژورنالیست این است که از سیامک گلشیری یک مصاحبه شیرین چاپ میکنند و چقدر زیبا هم صفحه آرایی میکنند. در دو ستون این طرف و آن طرف مصاحبه دو نقد در جهت تأیید کارهای گلشیری میگذارند.

این درست است که همه ما روز و شب برای به دست آوردن یک لقمه نان سگ دو میزنیم. آیا سزاوار است که در این وانفسا اگر مجالی یافتیم تا در وادی ادبیات قدمی بزنیم شاهد درگیریهایی از این دست باشیم؟ واقعاً بضاعت ادبیات ما همین است که مدام شاهد درگیریها باشیم. البته اعتراف میکنم که نوع برخورد وقفی پور متفاوت از یک سری برخوردهایی است که بیشتر غرض ورزی است تا انتقاد. مثلاً در مطلب «جوجههای پدرسالار در پاییز» یک سری از مسائل تئوریک مطرح شده است که هر کدام به تنهایی مشغولیت ذهنی خیلی از ماست و هنوز در آن سردرگم هستیم و ولی مقاله نشان میدهد که وقفی پور از این بند رسته و به شناختی رسیده است که میتواند آنها را به چالش بکشاند بنابر واقعا حیف نیست؟

شعرا در اول صف

2007-05-30T12:27:00.000+03:30

روز دوم کنگره ادبیات آمریکای جنوبی رفتم هتل لاله، مراسم طبقه سیزدهم هتل بود. بعضی مواقع دوست ندارم در متن قضیه باشم و ترجیح میدهم به عنوان نظاره گر شاهد ماجرا باشم به همین خاطر ته سالن نشستم. جایی که چیدمان خاصی داشت و انگار دقیقا برای کسانی تعبیه شده بود که میخواستند در حاشیه باشند، به هر حال همه در حال جنب و جوش بودند و در این میان زبان اسپانیای تمام فضا را پر کرده بودند حتی مترجمین هم جوگیر شده بودند و با خودشان هم اسپانیایی صحبت میکردند. از میان مدعوین هم چند نفری در همین حاشیه نشسته بودند و یکی از آنها آقای لوئیس آریاس مانثو بود. عنوان سخنرانی ایشان نظرم را جالب کرده بود « یک اولویت در زمانی که امپراطوری به دنبال تصاحب کردن دنیاست» خیلی دوست داشتم با ایشان به دور از این هیاهو گپ دوستانهای بزنم. انگار این درخواست را در نگاه من خواند و آمد کنارم نشست. نمیدانستم برای ارتباط برقرار کردن چه کار کنم. هر دو به هم لبخند زدیم و سری تکان دادیم. عکسش را که در بروشور چاپ شده بود نشانش دادم. با تکان سر تایید کرد و با دست، نشان داد که عکسش از حد معمول کشیده تر شده است و خندیدیم. جلو عسکشان نوشتم: www ایشان هم نام سایتشان را برایم نوشتند و چیزی که مشخص بود کلمه شاعر عنوان اصلی سایت بود. خیلی راحت با هم ارتباط برقرار کردیم. بعد برای بهتر شدن این ارتباط مترجمی را به کمک طلبیدم. حرف اصلی ایشان این است که:
در مقابل امپراطوری قدرت که در حال بلعیدن دنیاست تنها یک راه باقی مانده است و آنهم جهانی کردن دهکدههاست و در این حرکت، هنر کلام، نقش مهمی دارد و شاعران با حساسیتی که دارند باید به خاطر زندگی، در صف اول این جنگ سرنوشت ساز بایستند. وبه همین خاطر سایتی به سه زبان اسپانیای، عربی و فرانسوی دارند و هدفشان هم پیوستن همۀ شعرای جهان به هم است.
ایشان به درخواست من دعوت نامهای برای شعرای ایران نوشته و آنها را دعوت کرده است که در این صف قرار بگیرند. شرایط ثبت نام در این سایت تنها ارسال سه شعر و پر کردن فرم است.این هم دست خط ایشان است. زیر کلمه ایران را خط کشیدهام. برای دیدن دست خط آقای مانثو اینجا را کلیک کنید.

لذت متن و کابوس زندگی

2007-05-26T08:09:00.000+03:30

دلم میخواست، به مناسبت برگزاری کنگرهی ادبیات امریکای لاتین در تهران، از ادبیات بنویسم و بخصوص از ادبیات آمریکای لاتین و اینکه عاشق کارهای فونتس هستم ولی بعضی اوقات پیش میآد که آدم از آدم بودن خودش هم حالش به هم میخوره چه برسه به اینکه بخواد از لذت متن بنویسد. کابوس ذهنم تصاویری خشونت آمیزی است که این روزها همه جا شاهد آن هستیم.

نویسنده هست و نیست

2007-05-21T11:29:00.000+03:30

زمانی که بارت «مرگ مؤلف» را اعلام کرد و خوانندهها را دعوت کرد تا در مراسم تشیع جنازهی مؤلف شرکت کنند، سراز پا نشناخته خودمان را به گورستان رساندیم و رفتیم زیر تابوت نویسنده عزیز، هنوز چند قدمی برنداشته بودیم که فوکو از راه رسیده نرسیده خودش را کشاند زیر تابوت نویسنده و گفت کی گفته او مرده است؟ بگذاریدش زمین اگر او مرده پس این امضا مال کیست که پای کتابش است؟ این حق تألیف چاق و چله را به حساب چه کسی واریز میکنند؟ و بعد در طی سخنرانی مبسوطی تحت عنوان «مؤلف چیست؟»، ثابت کرد که مؤلف یک کارکرد است و در عین حال که در یک نقش بالا میرود، در حد یک سوژهی یگانه و مشخص پایین میآید. بعد از سخنرانی گرد و غبار نشسته بر تن نویسنده عزیز را تکاندیم و در کنار یکدیگر قرار گرفتم.

حالا از این موضوع میخواهم نقبی بزنم به درسنامه آقای معروفی در مورد «منطق روایت» ظاهراً در این درسنامه فرض بر این است که هنوز نویسنده بر اریکهی قدرت مطلقه نشسته و تعیین کننده همه چیز منجمله منطق روایت است: «در داستان این نویسنده است که تعیین می‌کند با چه منطقی روایتش را پیش ببرد»

در صورتی که به نظر من منطق روایت را متن تعیین میکند نه نویسنده، حالا به چه شکل این کار انجام میگیرد؟ در مرحله اول این نویسنده است که راوی را انتخاب میکند، یعنی اگر نویسنده برای روایتِ داستانش «مردهای» را انتخاب کند، باید به قول آقای معروفی این راوی: «دستش از دار دنیا کوتاه باشد، دیگر حق دخالت در چیزی را نداشته باشد، حتا اگر ببیند که حقی پایمال می‌شود. و دیگر حق دفاع از خود را هم نداشته باشد» اما نظر آقای معروفی این است که نویسنده، منطق روایت را میسازد یعنی نویسنده باید برای روایتش قاعدهی بسازد «و تا آخر بر سر آن قاعده پای فشارد.» در صورتی که به نظر من وقتی نویسنده راوی را انتخاب کرد دیگر قاعده بازی یا منطق روایت از دست او خارج میشود و این متن است که چارچوب منطق خودش را به نویسنده تحمیل میکند. مگر میشود مثلاً راوی مرده دستش از دنیا کوتاه نباشد؟ مگر میتواند از حق خود دفاع کند؟... یا به فرض اگر راوی دیوانه باشد مگر میتواند بنشیند و منطقی گفتگو کند؟ یا به طور کلی رفتارش مطابق نرمهای اجتماعی باشد؟

اخیراً داستانی خواندم به نام «باد قاصد ماست» که در این داستان هم راوی به قول آقای معروفی «کشتهی جنگی» است. سربازی که جسدش در منطقه مانده است و جسد کس دیگری را به خانوادهاش میدهند. راوی طبق منطق تحمیل شده روایت نمیتواند بلند شود بیاید خانه و یا نامه نوشته شدهاش را به کسی بدهد تا به خانوادهاش برساند. پس باد میشود قاصد او و چقدر زیبا و در عین حال با زبانی ساده عمق فاجعه جنگ را نشان میدهد و بعد از بیست سال تنمان را میلرزاند. این نویسنده هم از منطق متن پیروی کرده است زیرا اگر قرار بود هر کس منطق روایتش را خودش بسازد و یا تعیین کند احتمالاً باید متنهای بیشماری داشتیم.

حواشی | بَع بَعی شلوغ کرده

2007-05-04T21:57:00.000+03:30

چند روز پیش برای خرید رفته بودم فروشگاه، دختر بچهای حدوداً سه ساله فروشگاه را گذاشته بود روی سرش. مدام از این طرف به آن طرف میرفت و داد میزند «عمه جان گم نشی» و هراز گاهی زنی هم از این طرف و آن طرف داد میزد «عمه جان گم نشی» بالاخره معلوم نبود کدامشان عمه جان است و قرار است کدامشان گم بشود. بالاخره به هم رسیدند و آمدند طرف غرفه گوشت و د ر کنار قناره که لاشۀ گوسفندها از آویزان بود ایستادند.
دختر داد زد: "عمه جان گوسفندارو"
خانم همراهش هم گفت:
"عمه جان بَع بَعی شلوغ کرده سرشو بریدن" دختر با دقت لاشهها را نگاه کرد و گفت "عمه جان پلنگ اونا رو کشته"

بالاخره دستگیرم شد که این خانم کسی است که قراره گم بشود.

داستان | صداي به هم خوردن در

2006-05-17T17:16:00.000+03:30

- بفرمائيد دراز بكشيد .
زن به طرف تختي با روكش چرمي سياه مي‌رود. مرد آرنج‌هايش را روي ميز مي‌گذارد .
- لطفاً كفش‌هايتان را در بياوريد !
زن دولا مي‌شود و بندِ چسبي كفشش را باز مي‌كند. خودنويس بين دو انگشت مرد در نوسان است. زن مي‌ايستد از گوشة چشم به مرد نگاه مي‌كند. خودنويس آرام مي‌گيرد .
- بفرمائيد دراز بكشيد.
زن با كنارة پا كفش‌ها را جفت مي‌كند و به طرف پاية تخت هل مي‌دهد. خودنويس در جاي خود گذاشته‌مي‌شود. مرد چراغ پايه‌دارِ كنار ميز را روشن مي‌كند و به طرف در ورودي مي‌رود، كليد برق را خاموش مي‌كند.
زن سرش را بلند مي‌كند و به موهايش دست مي‌كشد، گره روسري‌اش را محكم مي‌كند. مرد روي صندليِ چرمي كنار تخت مي‌نشيند و پاها را رو هم مي اندازد.
- لطفاً چشم‌هايتان را ببنديد و به چيزي فكر نكنيد.
زن پاهايش را جمع مي‌كند... پاها را دراز مي‌كند... پلك‌هايش تكان مي‌خورند... پاهايش را جمع مي‌كند، كفِ پاهايش به چرمِ سياه فرو‌مي‌رود. دست‌هايش را روي شكم قلاب مي‌كند .
- حالا صحبت كنيد، چطوري شروع شد ؟
- چند وقتِ خيلي زود خوابم مي‌بره، يعني به محض اينكه سرم را روي بالش مي‌گذارم، خوابم مي‌‌بره.
- خوب اين به خودي خود بد نيست.
- اما من قبلاً اين طور نبودم هميشه براي به خواب رفتن عذاب مي‌كشيدم، آن‌قدر غلت مي‌خوردم و چيزهاي مختلف مي‌شمردم تا خوابم ببرد به همين خاطر از رختخواب بيزار بودم... اما حالا!
- راحت باشيد، حرف بزنيد .
- اما حالا به محض اينكه رختخواب را پهن مي‌كنم برايم درست مثل يه!
- ببينيد! شما نبايد خجالت بكشيد، بايد راحت از خودتان حرف بزنيد.
- مثل يه... آغوشِ گرمه... دلم نمي‌خواهد... از آن... جدا شوم... تمام بدنم را روي آن يله مي دهم، دست‌ها و پاهايم را توي شكمم جمع مي‌كنم، بعد پهلوي ديگر و...
مرد دستش را مي‌گذارد لبة تخت .
- خوب بعد؟
- اول صداهاي در هم و برهمي مي‌شنوم همراه تصاوير عجيب و بي‌ربط، بعد خيلي آرام و سريع خوابم مي‌برد.
مرد با انگشت سبابه آرام روي تشك مي‌كوبد و سرش را تكان مي‌ دهد. انگشت سبابه به طرف زن مي‌رود و بر‌مي‌گردد و روي تشك دايره‌هاي كوچكي مي‌كشد.
زن عرقِ دست‌هايش را با كنارِ لباسش خشك مي‌كند و سريع از گوشه چشم نگاهي به مرد مي‌كند، دست‌هايش را دوباره روي شكم گره مي‌زند.
- شما از... خوب ادامه بدهيد!
- تازگي ساعاتي در روز هم خوابم مي‌آيد. مجبورم يك بالش بگذارم و براي چند لحظه بخوابم. تا سرم را روي بالش مي‌گذارم چشمانم گرم مي‌شود... چند موج... كوتاه... بلند...
مرد نيم خيز مي‌شود روي صورت زن و آهسته مي‌گويد:
- بعد؟
صداي نفس‌هاي يكنواخت زن بلند مي‌شود. مرد دست‌هايش را مي‌گذارد روي تخت و ستون بدنش قرار مي‌دهد، نگاهش روي بدن زن مي‌رود و مي‌آيد دستش را به طرف دست‌هاي زن مي‌برد و مي‌گذارد روي دست‌هاي زن كه روي شكمش است. زن به تندي چشمانش را باز مي‌كند و به سرعت مي‌نشيند.
- حالتان خوب است؟
با عجله دست مي‌برد و روسري‌اش را جابه جا مي‌كند و گوشه‌هاي لباسش را به طرف پائين مي‌كشد و نگاهش همراه دستانش روي آخرين دكمه مي‌ماند.
- بله خوبم.
- مي‌خواهيد ادامه بدهيم؟
زن آهسته سرش را تكان مي‌دهد.
بسيار خوب دراز بكشيد. در حال حاضر مشكل شما چيست؟
- مشكل اينه كه بعضي اوقات در حالت نشسته يا حتي موقع راه رفتن هم خوابم مي‌گيرد يك باره آهنگ تنفسم عميق و يكنواخت مي‌شود. گردنم شل مي شود و مي‌افتد روي سينه‌ام اما ذهنم كاملاً هوشيار و بيدار است و حتي مي‌توانم ببينم و بشنوم... حالا در حالت نشسته زياد مسئله‌اي ندارم به حرف‌هاي بي‌ربط و با ربطي كه مي‌شنوم اهميت نمي‌دهم، اما بدترين موقع در خيابان پيش مي‌آيد كه مدام تنه مي‌خورم و مثل اين است كه برخلاف جريان آب دارم شنا مي‌كنم. مادرم... مي‌گويد... تو...
مرد برمي‌خيزد. صداي خروپف زن بلند مي شود. دست روي پيشاني زن مي كشد. كمي گره روسري‌اش را شل مي كند. دست‌هاي زن كنارش افتاده است. مرد دست‌هايش را ستون بدن مي كند و به صورت زن خيره مي‌شود. بعد روي صندلي مي‌نشيند و پاها را روي هم مي‌اندازد و به نوك كفشش كه تكان مي‌خورد خيره مي شود. تكان‌ها شديدتر مي‌شود. نگاهش از كفش به طرف كتابخانه مي رود. و روي قفسة كتابها بالا و پائين مي رود. بلند مي‌شود. به طرف در ورودي مي‌رود. كليد برق را روشن مي‌كند. نفس‌هاي زن آرامتر شده است. رو به كتابخانه و پشت به زن مي ايستد. دست مي‌كشد به عطف كتاب‌ها، دولا مي‌شود. كتاب ها را جابه‌جا مي كند و كتاب قطوري را بيرون مي‌آورد، با نوك انگشتان ورق مي زند...
صداي به ‌هم خوردن در مي‌آيد. به در نگاه مي‌كند و بعد به تخت كه جاي زن رويش خالي است.

برگ سبز | كجايي برگ سبز؟

2004-08-24T00:36:00.000+04:30

ديروز گوشه‌ي صندوق خانه سفت و سخت مشغول خواندن و خواندن بوديم و نويسندهاي عزيز در محاق و دست نيافتني، پس به ناچار در روياهامان با آنها قدم مي‌زديم و ساعتي فارغ از زندگي كاسبكارنه‌ي موذي با آنها در خلوت بوديم
.
و اما امروز از صدقه سر انفجار اطلاعات و خبرنگاران زبده‌ي ادبيات اگر نويسنده‌اي انگشت در .... هم بكند همه باخبر مي‌شوند چه برسد به اينكه انگشت ياد شده به طرف كسي نشانه برود، مي‌گويند ( گناهش گردن آنها كه مي‌گويند ) اين نشانه نه از سر دوستي بلكه با هدف شليك است
.
و بيچاره من كه ديگر صندوق خانه‌اي هم برايم نمانده

راستي جرا اين طور شد؟چرا واژه‌هاي دوستي، دوست داشتن، تشويق، حمايت ... كمتر به كار مي‌بريم
بيايد باور كنيم كه درخت ادبيات ما درخت پرباري است و هر نويسنده‌اي برگ سبزي است بر اين درخت، پس ايمان بياوريم به برگ سبز درهر كجاي اين كره خاكي قلم سبزش مي‌درخشد.

من و وبلاگهاي ديگه | چي شد كه من يخ نزدم

2004-08-24T00:32:00.000+04:30

ديشب خوابم نمي‌آمد، همه خواب بودند، بلند شدم، ذهنم مثل پاندول شروع كرد به نوسان بين خواندن كتاب وخواندن وب. ولي پاندول درهمان رفت و برگشت اول چنان محكم خورد به اينترنت كه از كار افتاد وصداي جيغ مودم سكوت زيباي شب را به هم ريخت و من بدون لباس عياري، شبگردي را شروع كردم. از اين وب به آن وب نمي‌دانم چند وقت گذشته بود كه احساس كردم پلك‌هايم سنگين شده‌اند. يك دستم را زير چانه‌ام گذاشتم و با دست ديگر به گشتن ادامه دادم، بعد از مدتي احساس سرماي شديدي مي‌كردم. انگار روي يك ويلچر نشسته بودم و با سرعت از يك دالان بزرگ مي‌گذشتم. ديوارهاي دالان پوشيده از نوشته‌‌ها و تصاوير بود ولي سرعت ياد مانع از اين مي‌شد كه بتوانم نوشته‌ها را بخوانم يا تصاوير را تشخيص بدهم. هر چه جلوتر مي‌رفتم سرما را بيشتر حس مي‌كردم. يادم مي‌آيد كه براي كمك كمك هايي به اين بزرگي به روي وبلاگم پرتاب كردم تا شايد كسي كمك كند. حتي خيلي واضح و روشن به يادم مانده كه به اين " سنگ پا نره تو چشمات 2004 " هم پيغام فرستادم.
اما دريغ ! حالا اين " بيا چايي توهم بزن" را بگو كه آنلاين هم بود. ديگه واقعا برف روي سر و كولم نشسته بود و باور كرده بودم كه بايد جان به جان آفرين تسليم اين سرما كنم كه كسي در پي جرعه‌اي آب خنك نيمه شب بلند شده بود، مرا از يخ زدگي نجات داد

چه كارها آقاي ياستين گوردر2!

2004-08-24T00:28:00.000+04:30

من به اين نتيجه رسيده بودم كه اين متن بدون عجيب و غريب بودن در شخصيت پردازي يا پشتك و وارو زدن درعناصر داستاني كه به اشتباه جزء خصيصه‌هاي لاينفك پست مدرنيزم شناخته شده است، متني است كه در عين انسجام و وحدت ساختاري پست مدرنيستي است. با وجودي كه خصلت‌ها و ويژگي‌هاي كه براي ادبيات پست مدرنيزم قائل شده‌اند، بسيار گسترده است و مي‌تواند شامل طيف‌هاي گوناگوني بشود اما حداقل در اين ويژگي متفق القولند و آنهم تحريف تاريخ به وسيله پست مدرن‌ها است. طبق آنچه به پست مدرنيست‌‌ها نسبت داده مي‌شود آنها دوست دارند در تاريخ دست ببرند ( كاري ياستين گوردر با اعترافات اگوستين قديس كرده است ) و تاريخ‌هاي جعلي درست كنند. در اين كتاب ياستين گوردر براي اثبات حقانيت تاريخ جعلي‌اش مي‌گويد كه اين نامه ( نامه معشوقه‌ي اگوستين قديس ) را در بازار دستفروشان بوئنوس آيرس از يك مغازه عتيقه فروشي خريداري كرده است . هر چند كه سر از زبان لاتين در نمي‌آورم ولي حتم دارم كه ياستين گوردر از نظر سبك نگارش هم كار آن بزگوار را جعل كرده است و سر آن قسم هم مي‌خورد كه مي‌گويد: " شخصا مطمئنم اين نوشته‌ها نسخه‌ي اصلي ... هم ظاهر كلمات و هم سبك نگارش جملات، مشابه جملات مجموعه قوانين روم باستان است. " حالا شما مي‌توانيد كتاب و امثالهمش را بخوانيد و به قول معروف پيدا كنيد پرتقال فروش را !

چه كارها آقاي ياستين گوردر1 !

2004-08-24T00:25:00.000+04:30

كتاب " زندگي كوتاه است " اثر ياستين گوردر را خوانده‌ايد؟
اگر نخوانده‌ايد حتمآ بخوانيد. داستان بسيار لطيف و بحث برانگيزي دارد. لطيف است، چون مضمون كتاب نامه‌ي معشوقه‌ي اگوستين قديس است به او. بحث برانگيز است چون ياستين گوردر ( به عقيده‌ي من ) با كتاب قطور و وزين " اعترافات اگوستين قديس " بازي كرده است
اين را داشته باشيد تا من اول يك اعترافي بكنم، هر جور كه مانور بدهم بالاخره بعضي وقت‌ها در ظريف‌ترين جاها خودش را نشان مي‌دهد كه ( سانسور شد ) و اين جا نمودش در روش كتاب خواندنم است. يعني مقدمه و پيشگفتار و امثالهم كتاب را نمي‌خوانم، چون دوست ندارم در مورد كتاب پيش داوري ذهني داشته باشم. اول متن اصلي را مي‌خوانم و بعد از خواندن كتاب در يك گفتمان كاملا خصوصي بين خودم و كتاب تبادل افكار مي‌كنم، يعني به عبارت وزين‌تر وارد ديالوگ مي‌شوم. مرحله بعد خواندن مقدمه و امثالهم است وبعد نوبت تشكيل ميز گردي با شركت خودم و كتاب و مقدمه امثالهم
در ميزگردي كه در مورد كتاب " زندگي كوتاه است " تشكيل داديم به نتايج كاملا متفاوتي رسيد يم، يعني آراء ارائه شده از طرف امثالهم بسيار متفاوت بود با آنچه من در گفتمان خصوصي به آن رسيده بودم.

نقد | از وقت بگذريم بريم پياده سواري

2004-08-24T00:22:00.000+04:30

چند ماه پيش كتاب " وقتم كن بگذرم " ليلا صادقي را خواندم راستش به نظرم چندان راضي كننده نبود
البته اعتراف مي‌كنم كه در بعضي مواقع از تداعي معاني از خواندن لذت بردم اما در بيشتر موارد مثل حل كردن مسائل رياضي بايد با خودم و كتاب كلنجار مي‌رفتم البته ناگفته نماند من از كشمكش و درگيري ذهني آن هم در وادي ادبيات خوشم مي‌آيد به شرطي كه راه به جايي ببرد اما چون دچار كمبود وقت و كندي ذهن شده بودم راه به جايي نبردم و كتاب را كنار گذاشتم تا دستي از آستين غيب بيرون بيايد و تلنگر كه چه عرض كنم پتك محكمي به ذهن تن پرورم بزند و دريابم كه اين چگونه كتابي بوده است
بالاخره انتظار به سر رسيد و سروكله‌ي " گودو " پيدا شد و گودوي ما كسي نيست جز خود خانم صادقي كه با مقاله‌ي" از وقت بگذريم يا با وقت بمانيم " چون حل‌المسائلي درهاي روشنگري را يكي پس از ديگري برايم باز كردند و كلي افسوس خوردم كه چرا اين مقاله به عنوان مدخلي براي ورود به اين نوع " داستان زباني " همراه كتاب چاپ نشده است.
بعد از خواندن مقاله نگاهي به خودنوشته‌هايم انداختم كه بعد از خواندن كتاب نوشته بودم. ديدم مي‌توانم به جاي كلمه نقد يا هر چيز ديگر اسم اين خودنوشته‌ها را بگذارم " يادداشت‌هاي زباني " توجه بفرماييد
خانم الف با رتبه ب داستان جيم مي‌نويسد چون فكر مي‌كند صفحه سفيد كاغذ يك زندگي بالقوه است.
آقاي ب با رتبه الف داستان جيم را چاپ مي‌كند چون فكر مي‌كند كلاغ است.
خواننده غيرطبيعي با رتبه دال داستان جيم را مي‌خواند چون مي‌خواسته از داستان سوم ماهي بگيرد.
دنبال اين خط را بگيريد بياييد چون من مي‌توانم به همين ترتيب تا ابد بنويسم و در آخر اميدوارم متوجه شده باشيد كه چطوري مي‌شود رفت پياده سواري ...

نقد نقد | شمشيرها را غلاف كنيم

2004-08-24T00:19:00.000+04:30

اگرسه گانه‌ي "خانم‌ها شمشيرها را از رو بسته‌آند " راخوانده‌ايد مي‌توانيد وارد اين بازي ببخشيد بحث بشويد
براي شروع پيشنهاد مي‌كنم ببينيم واژه‌ي " شمشير " درفرهنگ لغت چه معنايي دارد . شمشير:(اِ) سلاح سرد و
آهنين و برنده كه يك دسته و تيغه‌ي بلند و منحني يك لبه دارد- اگر از نماد بازي خوشتان مي‌آيد مي‌توانيد شمشير را يك نماد تصور كنيد - البته از توع غلاف شده‌اش بهتر است
براي گرم شدن بحث لطفأ جاهاي خالي را پر كنيد
سوالي كه پيش مي‌آيد اين است كه اين سلاح سردو... دردست خانم‌ها چه كار مي‌كند؟ شايد خانم‌هاي ما كمي تا قسمتي ادعاي ... دارند حالا اين سلاح را چه ... يا ... به دست آنها داده‌اند؟ چون خانم‌ها از سر عادت - عادت دارند كه با ... سر ... نه با شمشير
ببينيد يك كلاه مي‌گذاريم اين وسط هركس خواست روي سرش بگذارد ولي يك شرط دارد بايد متن ذيل را به دقت بخواند
جناب كلاه به سر توجه بفرماييد: ما يك جامعه ادبي كوچك داريم كه اعضاي آن با استناد به شمارگان چاپ كتاب اندكي كمتر از ماهي‌هاي كوچكترين رودخانه دنيا است- اما توجه داشته باشيد كه براي اين تعداد سرمايه‌هاي فرهنگي‌مان فضاي بسيار زيادي داريم تا جايي كه حتي مي‌توان گفت فضا لايتناهي است - اما فكر مي‌كنم فضاهاي موجود بنا به خصلت شرقي‌مان بايد لابيرنتي باشد كه همه تنها به يك دالان از هزاران دالانِ فضايي هجوم آورده‌اند و بالطبع عده‌اي از سر اجبار (توجه بفرماييد اجبار نه تفنن ) مجبورند ديگراني را به طرف سياه چاله‌هاي فضايي برانند
حالا اين شما و اين كلاه مي‌خواهيد تا روي چشم‌يتان پايين بياوريد - مي‌خواهيد پسِ سرتان بگذاريد - مي‌خواهيد كج بگذاريد يا از سرتان برداريد - شايد هم اصلأ روي سرتان نگذاشته باشيد به هر حال مختاريد . ما مخلص شما هستيم ته كلاه
و اما چند نكته در مورد نقدها - حرف‌هايم نه از چشم تنگي و نه از نظرتنگي است و اگر خانم‌ها قول بدهند شمشيرها را غلاف كنند و فردا براي ما ... اصلأ كاري به امضا پاي نقدها نداريم چرا ؟ چون حرف حساب آقا و خانم ندارد
نقد "پرنده‌اي آماده پرواز " هم نقد كتاب "پرنده من " و هم نقد نويسنده آن است. به اين چند جمله از نقد توجه كنيد: " نويسنده‌‌اش گويي در نهايت شتاب سعي در سر هم يندي كردن حس و حال زنانه‌اش داشته است نويسنده نه اين تضادها را مي‌شناسد نه چند پله...بالاتر از آن را مي‌شكافد" " نويسنده منكوب و مقهور... " " نويسنده در نگارش اين اثر ..." و ذ
عجبا فكر مي‌كردم - خيلي پيشترها مرگ مولف اعلام شد و همه در مراسم تشيع آن شركت كرديم
.
نقد ارواح بزرگ آثار بزرك مي‌آفرينتد. انصافأ نقد مستدلي است و منتقد براي اثبات گفته‌هايش برخلاف نقد اول فاكت‌هايي هم ارائه كرده‌است . و باز هم يك قدم جلوتر از نقد اول رفته است . چون نه تنها نقد كتاب و نقد نويسنده بلكه نقد داوران جوايز ادبي هم هست مخصوصأ از نوع آقايانش
و باز هم عجبا كه راويان اخبار و ناقلان محافل و بلبلان شيرين گفتارگفته‌اند كه ايشان (منتقد ) يكي از داوران بوده‌اند . حالا به نظر شما با اين انگشت حيرتمان چه كنيم
و اما از نقد سوم چه بگويم كه ناگفتنم بهتر است . به نظر اين حقير - يك نقد هر چقدر منطقي و عقلاني باشد ولي در جاهايي سوتي داده‌ ياشد ارزش كل نقد را زير سوال مي‌برد . شما به پارگراف آخر نقد توجه كنيد انصافأ نويسنده‌اي داريم كه " پشت ميزي نشسته و به سرعت مي‌نويسد و برگه‌هاي سفيد پي در پي سياه شده و. به دورادور نويسنده پرتاپ مي‌شوند . هر از چند گاه نويسنده سر بر مي‌دارد و صفحات را مي‌شمارد وقتي به اندازه قابل قبول رسيد . مي‌دود به سوي موسسه‌اي انتشاراتي و از آنجا با يك تاكسي ...... "
و
فكر مي‌كنم منتقد گرامي نه خبر از بازار نشر دارند و نه كارهاي قبلي نويسنده‌ي سلاخي شده را خوانده‌اند.

مي‌دونيد چه موقع آدم‌ها كابوس‌هاي مشترك مي‌بينند

2004-08-24T00:14:00.000+04:30

چند شب است كه من و همسايه‌هام تو خواب وبيداري كابوس مي‌بينيم. كابوس يك تكه استخوان ساق پا كه درست از مچ پا زده بيرون.
چند روز پيش يكي از زن‌هاي همسايه افتاد خيلي ساده درجا بدون برخورد با چيزي نه يك قدم پس رفت نه پيش رفت افتاد و استخوانش شكست و زد بيرون
. جرم اين كار افتاد گردن يك گوسفند بيچاره كه تازه به جاي قصاصِ‌ پا گردنش را زدند و بين ماها پخش كردند